Burn-out, ziekte of kans

Door John Portielje

Burn-out is geen trend. Het woord burn-out is trendy maar het "ziekte" beeld bestaat al zolang er mensen zijn. Burn-out kenmerkt zich door degene die het als zodanig ervaart, het gevoel te geven, steeds meer te moeten presteren met sterk afnemende energie.

Mogelijke voorkomende klachten zijn; totale lichamelijke en/of geestelijke uitputting, innerlijke en/of lichamelijke pijn, depressiviteit, ondefinieerbare angsten, verdriet en gevoelens van dwangmatig en/of verslavend gedrag en het gevoel het leven niet meer aan te kunnen. Veelvuldig komen voor: gevoelens van minderwaardigheid en problemen in de relatie sfeer.

VOORAL DOORGAAN

De burn-out patiënt luistert niet naar het lichaam dat vertelt dat er een grens bereikt is in het kunnen incasseren van de ongeremde prestatiedwang en dat het nu tijd wordt om eens flink gas terug te nemen en pas op de plaats te maken. In tegenstelling tot dit natuurlijke signaal, het lichaam zegt immers, "Ho Stop", en nu niet meer verder, geeft de burn-out patiënt vol gas en verhoogt de werkdruk of prestatie gerichtheid.

Alle tekenen die erop wijzen en die de patiënt een teken geven om eens kritisch zichzelf onder de loep te nemen en te kijken waar de in toenemende mate lichamelijke en geestelijke klachten vandaan komen worden genegeerd. Verantwoordelijkheidsgevoel, doorgaan, een schepje er boven op, niet zeuren, niet voelen en vooral presteren zijn de motieven en vormen de interne dialoog waarmee de burn-out patiënt zichzelf motiveert.

De uitkomst laat zich niet moeilijk voorspellen. De klachten worden door de tijd heen in toenemende mate sterker en de benodigde energie om vol te houden neemt in razend tempo af. De burn-out patiënt reageert hierop door zijn huisarts te bezoeken in de veronderstelling dat deze wat kan doen aan de eerste zich manifesterende klachten. Advies van de huisarts het eens wat rustiger aan te doen worden in de wind geslagen omdat er vele redenen te bedenken zijn die daar nu juist geen ruimte aan bieden.

Op een dag is het zover, vaak ingeleid met een gebeurtenis die de betrokkene dwingt tot tijdelijke stilstand. Bijvoorbeeld een griepje dat net te groot is om mee door te werken. Problemen op het werk of in relationele zin, de bijna burn-out patiënt wordt gedwongen tot stilstand en wordt daarmee uit zijn ogenschijnlijke evenwicht gehaald. De latent aanwezige en overschreeuwde klachten worden opeens in alle hevigheid ervaren en de burn-out is een feit. Plotseling ervaart de patiënt dat er geen energie meer is om het oude leven op te pakken. Sterker nog, in een groot aantal gevallen wordt de burn-out patiënt alleen al doodziek bij de gedachte het oude leven te moeten hervatten.

Echter afstand nemen van het ongeremde werkritme is niet zo makkelijk. Psycho-sociale factoren spelen daarin een belangrijke rol. Immers het vele werken heeft economisch ook zijn vruchten afgeworpen en de financiële structuur bepaald waarin de burn-out patiënt zich al of niet met zijn gezin zich bevindt. Anders gezegd men is vaak gewend geraakt aan een financieel ruim inkomen en het leven is hierop ingericht. Dus even makkelijk toegeven aan de ontstane situatie doet men niet zomaar en vaak betekent dit in de praktijk dat men een korte periode rust neemt om er dan vervolgens nog harder tegen aan te gaan. Uiteindelijk kan de burn-out patiënt zo uitgeput raken van dit gedrag dat hij of zij tot niets meer in staat is.
 
MOTIEVEN

Welke redenen heeft iemand om het zover te laten komen en op het eerste gezicht niet tijdig aan de rem te trekken? Iedereen die burn-out raakt heeft daarvoor zijn eigen motief. Echter de overeenkomst is dat in de ongeremdheid van het totaal opgaan in de werksituatie, met alle verantwoordelijkheden die daarbij komen, een gevoelssituatie ontstaat die een andere of onderliggende gevoelssituatie of emotie bedekt. Met andere woorden de burn-out patiënt wordt emotioneel zo opgeslokt door alle bezigheden dat ontstane emotionele pijn uit het verleden niet meer gevoeld kan worden.

IS DIT EEN BEWUST PROCES?

Nee, vaak is dit volledig onbewust maar kun je mensen horen zeggen na een ingrijpende gebeurtenis in hun leven. "Ik heb me toen maar volledig op mijn werk gestort". Als dat,"zich storten op het werk", een tijdelijk iets is dan is er niets aan de hand en kan het heel ondersteunend werken in de verwerking van een emotioneel ingrijpende situatie. Het wordt pas een probleem als de ondersteunende motieven de functie krijgen van niet meer gevoelde emoties. Want dan ontstaat de kans dat de pijn van het ongeremde werken prettiger is dan de pijn die niet gevoeld mag worden. Zo ontstaat burn-out, onbewust als een deken die oude pijn afdekt met een nieuwe deken.

IS ER GENEZING MOGELIJK?

Burn-out is heel goed te genezen. Dat wil zeggen dat al of niet langdurige rust niet voldoende is. Het is zelfs oppassen na een rustperiode niet weer in herhaling te vallen. Aanpassen van het werkritme heeft wel korte termijn effect maar de patiënt staat toch met zijn ene been in de valkuil om te vervallen in oude gewoontes. Immers de onderliggende (oude) emotionele pijn is nog niet verwerkt omdat het destijds niet de kans heeft gehad om zich te laten verwerken. In dit verband zou je zelfs kunnen zeggen dat burn-out een kans is om het echt anders te gaan doen.

WAT NU TE DOEN?

In psychotherapie gaan is zeer aan te raden. De zwaarte van de oude emotionele pijn die zich heeft laten toedekken door ongeremde werkdrift vraagt om bewustwording. Zo krijgt de patiënt de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de ontstane situatie. De verwerking zal op mentaal en emotioneel niveau moeten plaatsvinden zodat de burn-out patiënt uiteindelijk weer contact kan maken met zijn of haar werkelijke ik. Ongeremdheid maakt dan plaats voor liefde en waardering voor jezelf en daarmee neemt de kwaliteit van leven toe.